بيشتر از مغايرت مفهومى مورد نياز و معتبر نيست . « 1 » بنابراين ، وقتى مغايرت مفهومى براى صحّت حمل مشتقّات بر ذوات كفايت مىكند در مورد خداوند نيز اگرچه صفات در همهء مراحل حتّى در مرحلهء ذات ، عين ذات اقدس اوست ولى مفهوم همهء صفات كماليّه با مفهوم ذات اقدس بارىتعالى مغايرت دارد . و قبلا هم دانستيد كه چنين مغايرت مفهومى بين ذات با مبادى صفات و مشتقّات وجود دارد . 490 - آيا در صدق مشتقّ بر ذات معتبر است كه مبدأ ، قائم به ذات باشد يا خير ؟ ( الخامس انّه . . . نحو الحقيقة ) ج : مىفرمايد : بعد از اينكه همه اتّفاق دارند بر اينكه بايد بين مبدأ مشتقّات با ذوات مغايرت مفهومى يا اعتبارى باشد اختلاف كرده‌اند در اينكه صدق مشتقّ بر ذات به نحو حقيقت آيا قيام مبدأ به ذات نيز معتبر است اعمّ از اينكه اين قيام به نحو حلولى باشد چنان كه اشعريها مىگويند يا اعمّ از حلول و صدور باشد و يا اساسا قيام مبدأ به ذات معتبر نمىباشد چه به نحو حلولى و چه به نحو صدورى ؟ 491 - دليل افرادى كه قيام مبدأ به ذات را در صدق حقيقى مشتقّ بر ذوات معتبر نمىدانند چيست ؟ ( و قد استدلّ . . . و المؤلم بالفتح ) ج : مىفرمايد : كسانى « 2 » كه قائل به عدم اعتبار قيام مبدأ به ذات چه به نحو حلولى و چه به

--> ( 1 ) - بلكه گفته شد : مغايرت اعتبارى نيز كافى است . چرا كه در تعريفات مثل قضيّهء « الانسان حيوان ناطق » مفهوم « حيوان ناطق » همان مفهوم « انسان » بوده و مغايرت مفهومى بينشان نيست چنان كه اتّحاد وجودى نيز دارند . بنابراين ، هم اتّحاد مفهومى دارند و هم اتّحاد وجودى ولى با اين وجود ملاك صحّت حمل وجود دارد و آن اينكه مغايرت اعتبارى يعنى اجمال و تفصيل بين « الانسان » با « حيوان ناطق » وجود دارد . ( 2 ) - « الفصول الغروية / 62 التّنبيه الثّالث من تنبيهات المشتقّ » .